Zeki Velidi Togan

Türkistan'ın Tarihçi Kahramanı: Zeki Velidi Togan (1890 - 1970)

Türk dünyasının yetiştirdiği en büyük tarihçilerden biri ve "Türkistan İstiklal Mücadelesi"nin yılmaz savunucusu olan Zeki Velidi Togan, bilimi bir silah, tarihi ise bir milli kimlik kalesi olarak kullanan müstesna bir şahsiyettir.

Doğumu ve Eğitimi

1890 yılında Başkurdistan'da doğan Togan, hem derin bir medrese eğitimi almış hem de Rus akademi dünyasında tarih metodolojisini ustalıkla öğrenmiştir.

Başkurdistan Hükümeti ve Basmacı Hareketi

1917 devrim sürecinde Başkurtların bağımsızlığı için Başkurdistan Hükümeti'ni kurmuş ve bu devletin başkanlığını yürütmüştür. Sovyet baskısı artınca Türkistan'a geçerek meşhur Basmacı Hareketi'ne (Milli İstiklal Ayaklanması) katılmış, Enver Paşa ile birlikte Türkistan'ın hürriyeti için dağlarda bizzat mücadele vermiştir.

Türkiye'ye Gelişi ve İstanbul Üniversitesi

1925 yılında Türkiye'ye gelen Togan, Mustafa Kemal Atatürk'ün davetiyle İstanbul Üniversitesi'nde "Umumi Türk Tarihi" kürsüsünü kurmuştur. Onun Türkçülüğü, duygusal bir yaklaşımdan ziyade, arşiv belgelerine ve arkeolojik kanıtlara dayanan "Bilimsel Türkçülük" anlayışıdır.

Tarih Kongresi ve Bilimsel Duruş

1932'deki I. Türk Tarih Kongresi'nde resmi tarih tezindeki bazı noktalara bilimsel itirazlarda bulunduğu için bir süre yurt dışına (Viyana ve Bonn) gitmek zorunda kalmış, ancak 1939'da geri dönerek ömrünün sonuna kadar Türk tarihini dünya standartlarında araştırmaya devam etmiştir.

Bütünsel Türk Tarihi Anlayışı

O, Türk tarihini parçalara bölmeden, Yakutistan'dan Macaristan'a kadar bir bütün (Küll) olarak ele alan "Bütünsel Türk Tarihi" anlayışının öncüsüdür.

Başlıca Eserleri

Umumi Türk Tarihine Giriş (1946)

Türk tarihinin başlangıcından itibaren tüm evrelerini bilimsel bir yöntemle ele alan, Türk milliyetçiliğinin tarihsel altyapısını oluşturan başyapıtıdır.

Bugünkü Türkili Türkistan ve Yakın Tarihi (1942)

Batı ve Orta Asya Türklerinin yakın dönem siyasi mücadelesini ve Rus sömürgeciliğine karşı direnişini anlattığı en önemli siyasi eseridir.

Tarihte Usul (1950)

Türkiye'de modern tarih yazıcılığının ve araştırma yöntemlerinin nasıl olması gerektiğini anlatan akademik bir rehberdir.

Hatıralar: Türkistan ve Diğer Müslüman Doğu Türklerinin Milli Varlık ve Kültür Mücadeleleri

Kendi yaşam öyküsüyle birlikte, Türkistan'daki hürriyet mücadelesinin içeriden bir tanıklığını sunar.

Oğuz Destanı

Reşideddin'in "Camiü't-Tevarih" adlı eserindeki Oğuz Kağan Destanı bölümlerini incelediği ve yorumladığı kıymetli bir çalışmadır.

Başkurdistan Tarihi

Kendi köklerinin ve Başkurt Türklerinin tarihini bilimsel bir çerçevede incelediği eseridir.

"Türk tarihçisi, Türk'ün her şeyini sevmek mecburiyetinde değildir; fakat Türk'ün her şeyini bilmek mecburiyetindedir."

— Zeki Velidi Togan