Ayaz İshaki

Tatar Türklerinin Kurtuluş Stratejisti: Ayaz İshaki (1878 - 1954)

Ayaz İshaki, Tatar Türklerinin yetiştirdiği en büyük siyasetçi, gazeteci ve edibidir. 1878 yılında Kazan yakınlarındaki Yuvşirme köyünde doğan İshaki, hayatını Rus emperyalizmine karşı Türk boylarının istiklalini kazanmasına adamıştır.

İdil-Ural Devleti ve Diplomatik Mücadele

1917 Rus Devrimi sırasında kurulan "İdil-Ural Devleti"nin dış işleri sorumluluğunu üstlenmiş ve Bolşeviklerin baskıları karşısında Türk dünyasının haklarını uluslararası platformlarda savunmuştur.

Türkçülük Anlayışı: Kurtuluş Stratejisi

İshaki'nin Türkçülüğü, sadece bir fikir değil, bir "Kurtuluş Stratejisi"dir. Rusya içindeki Türklerin asimile olmaması için "Milli Muhtariyet" fikrini savunmuş, hayatının büyük kısmını sürgünlerde (Fransa, Almanya, Polonya, Uzak Doğu ve Türkiye) geçirerek Türk dünyasının sesini dünyaya duyurmuştur.

Milli Yol Dergisi ve Edebi Kimliği

1930'larda Varşova'da çıkardığı "Milli Yol" dergisi ile Türk birliği idealini diri tutmuştur. Onun edebi kimliği ise halkı uyandırmak için kullandığı en güçlü silahıdır; eserlerinde Türklerin esaret altındaki hazin durumunu ve uyanış ihtiyacını çarpıcı bir dille işlemiştir.

Başlıca Eserleri

İki Yüz Yıldan Sonra İnraz (1904)

Geleceğe dair karamsar ama uyarıcı bir ütopya eseridir. Tatar Türklerinin Ruslaşma politikaları karşısında 200 yıl sonra yok olacağını kurgulayarak, halkını bu akıbete karşı milli bir uyanışa çağırmıştır.

Üyge Taba (Eve Doğru)

Türk insanının özüne ve ana vatanına olan özlemini, milli kimliğe dönüşün gerekliliğini işlediği önemli bir eseridir.

Milli Bayram

Türk kültürünün ve geleneklerinin milli benliği korumadaki önemini vurgulayan çalışmasıdır.

Zindan

Rus hapishanelerinde geçirdiği yılları ve bir davanın bedelini anlattığı hatırat niteliğindeki eseridir.

Mullah Babay (Molla Baba)

Toplumdaki dini ve sosyal aksaklıkları eleştirel bir dille ele aldığı romanıdır.

İdil-Ural

İdil ve Ural bölgesindeki Türklerin tarihini, uğradıkları zulümleri ve kurtuluş çarelerini anlattığı siyasi-tarihi incelemesidir.

"Milleti olmayan bir adamın hiçbir şeyi yoktur; her şeyi olan bir adamın ise milleti yoksa o hiçbir şeydir."

— Ayaz İshaki