Ağaoğlu Ahmet

Türk Dünyasının Liberal Demokratı: Ahmet Ağaoğlu (1869 - 1939)

Türk dünyasının ve Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş döneminin en keskin kalemli, mücadeleci ve özgürlükçü fikir adamlarından biri olan Ahmet Ağaoğlu, Azerbaycan Türkçülüğü ile Türkiye Türkçülüğünü tek bir potada eriten dev bir şahsiyettir.

Doğumu ve Eğitimi

1869 yılında Azerbaycan'ın Şuşa kentinde doğan Ağaoğlu, eğitimini Paris'te Sorbonne Üniversitesi'nde tamamlamış, burada hukuk ve siyaset eğitimi alırken Batı'nın demokrasi ve özgürlük kavramlarını derinlemesine incelemiştir. O, sadece bir milliyetçi değil, aynı zamanda Türk dünyasının ilk liberal demokratlarından biridir.

Türkçülük Anlayışı ve Difai Teşkilatı

Ağaoğlu'nun Türkçülüğü; esarete karşı bir isyan, cehalete karşı bir bilim savaşıdır. Kafkasya'da Rus ve Ermeni baskılarına karşı Türklerin haklarını korumak için "Difai" (Savunma) adlı gizli teşkilatı kurmuş, kalemiyle olduğu kadar teşkilatçılığıyla da ön plana çıkmıştır.

Türkiye'ye Gelişi ve Milli Mücadele

1908'de Türkiye'ye geldikten sonra Türk Ocağı'nın kurucuları arasında yer almış, İttihat ve Terakki'nin fikir merkezinde bulunmuş ve Milli Mücadele döneminde Malta'ya sürgün edilmiştir. Sürgün dönüşü Ankara'da Atatürk'ün en yakın çalışma arkadaşlarından biri olmuş, Matbuat Umum Müdürlüğü (Basın Yayın Genel Müdürlüğü) yapmış ve yeni devletin hukuki ve iktisadi temellerine "liberal-demokrat bir Türkçülük" perspektifiyle katkı sunmuştur.

Başlıca Eserleri

Üç Medeniyet (1927)

Batı, İslam ve Türk medeniyetlerini karşılaştırdığı, Türk milletinin neden Batı medeniyet dairesine girmesi gerektiğini savunan sosyolojik başyapıtıdır.

Türk Alemi

Türk dünyasının o dönemdeki durumunu, birliğini ve geleceğini analiz ettiği önemli bir eseridir.

Serbest İnsanlar Ülkesinde (1930)

Bir ütopya-roman tarzında kaleme aldığı bu eserde, bireyin özgürlüğünü, adaleti ve ideal bir devlet yapısını anlatır.

İran ve İnkılabı

İran'daki siyasi değişimleri ve bu değişimlerin Türk dünyasına etkilerini incelediği çalışmasıdır.

Hukuk-ı Esasiye (Anayasa Hukuku)

Ankara Hukuk Fakültesi'nde verdiği derslerin notlarından oluşan, modern hukuk sistemini anlatan eseridir.

Gönülsüz Olmaz

Sosyal ve kültürel meselelere dair makalelerini topladığı kitabıdır.

Ben Neyim? (1939)

Hayatının son döneminde kendi felsefesini, inançlarını ve milliyetçilik anlayışını sorguladığı derin bir eserdir.

"Bizim için kurtuluş yolu; her bir ferdin, bir milletin mensubu olduğunu bilerek, şahsi hürriyetini ve hukukunu korumasından geçer."

— Ahmet Ağaoğlu